Κιρσοκήλη είναι η στάση του αίματος στο φλεβικό δίκτυο που απάγει το αίμα από τον όρχι . Η παρουσία της είναι συνήθως πρωτοπαθής(εκ γενετής) και σπανίως επίκτητη. Κατά το 95% των περιπτώσεων εντοπίζεται αριστερά. Μπορεί να είναι αμφοτερόπλευρη, ενώ πολύ σπάνια εντοπίζεται μόνο δεξιά. Αφορά το 20-24% του ανδρικού πληθυσμού και υπολογίζεται ότι στο 25% από αυτούς θα επηρεάσει το σπερμοδιάγραμμα. Οι επιπτώσεις της κιρσοκήλης στον άνδρα μπορεί να είναι είτε η καθυστέρηση της ανάπτυξης του αριστερού όρχι (μειωμένο μέγεθος), είτε πόνος και δυσανεξία, είτε τέλος,  υπογονιμότητα.

Διάγνωση της κιρσοκήλης

Ο ασθενής πολλές φορές αναφέρει ένα ΄φούσκωμα΄ πάνω από τον ορχι ή προσέρχεται λόγω υπογονιμότητας. Η κιρσοκήλη μπορεί να εντοπίζεται κλινικά, με την επισκόπηση(3ου βαθμού κιρσοκήλη),με την ψηλάφηση κατά την ηρεμία (2ου βαθμού κιρσοκήλη),  ψηλαφητή μόνο στη δοκιμασία valsalva (1ου  βαθμού κιρσοκήλη). Πολλές φορές η κιρσοκήλη δεν ανευρίσκεται στην κλινική εξέταση (υποκλινική κιρσοκήλη). Στην παραπάνω περίπτωση, το triplex οσχέου θα θέσει τη διάγνωση.

Το σπερμοδιάγραμμα, είναι η πλέον απαραίτητα εξέταση στους ενήλικες με κιρσοκήλη.  Όπως προαναφέρθηκε, σε κάποιους άνδρες η κιρσοκήλη επηρεάζει τη γονιμότητα Ο μηχανισμός με τον οποίον η κιρσοκήλη επηρεάζει τη γονιμότητα στον άνδρα δεν είναι αρκετά γνωστός(παίζει σημαντικό ρόλο η αλλαγή της θερμοκρασίας στο όσχεο). Ασθενείς με κιρσοκήλη μπορεί να έχουν μειωμένη κινητικότητα σπέρματος (ασθενοσπερμία), μειωμένο αριθμό σπερματοζωαρίων (ολιγοσπερμία) ή/και ΄κακή΄μορφολογία σπέρματος (τερατοσπερμία). Αν το σπερμοδιάγραμμα δεν έχει επηρεαστεί και παραταύτα υπάρχει επανειλημμένη αποτυχία σύλληψης , θα πρέπει να υπολογίζεται η κατάτμηση DNA του σπέρματος . Η εξέταση αυτή γίνεται από δείγμα σπέρματος (όπως στο σπερμοδιάγραμμα).

Θεραπεία

Η ένδειξη θεραπείας της κιρσοκήλης διαφέρει ανάλογα με την ηλικία. Στους εφήβους και τα μικρά παιδιά, η μείωση της ανάπτυξης του όρχι αποτελεί κύρια ένδειξη θεραπείας της κιρσοκήλης, ενώ ο πόνος σχετική ένδειξη.  Στους ενήλικες η κύρια ένδειξη θεραπείας είναι το παθολογικό σπερμοδιάγραμμα ή η υψηλή κατάτμηση DNA του σπέρματος σε άνδρες με ανεξήγητη υπογονιμότητα και φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα.

Η θεραπεία είναι χειρουργική και συνίσταται στην απολίνωση των κύριων φλεβικών κλάδων που απάγουν το ελικοειδές φλεβικό αίμα του όρχι (βλ. μικροχειρουργική αποκατάσταση κιρσοκήλης).