Λιθίαση ουροποιητικόυ είναι η παρουσία ΄΄πέτρας΄΄(λίθου), στην αποχετευτική οδό των ούρων, που περιλαμβάνει τους κάλυκες και την πύελο του νεφρού, τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα. Ανάλογα με το σημείο εντόπισης, έχουμε νεφρολιθίαση, ουρητηρολιθίαση, λιθίαση ουροδόχου κύστης και λιθίαση ουρήθρας.

Σύσταση των λίθων

Οι πιο συχνοί λίθοι στα ούρα, είναι οι λίθοι ασβεστίου, οι οποίοι αποτελούν περίπου το 80% όλων των λίθων. Ακολουθούν οι λίθοι από ουρικό οξύ, οι λίθοι από στρουβίτη (φλεγμονώδεις λίθοι), οι οποίοι προκαλούν σοβαρές λοιμώξεις, οι λίθοι κυστίνης (είναι κληρονομική νόσος) και τέλος άλλοι σπάνιοι λίθοι(σε ασθενείς που λαμβάνουν φάρμακα όπως ακυκλοβίρη, τριαμτερένη κλπ).

Ποιοί κινδυνεύουν περισσότερο από πέτρες

Η μέση ηλικία κατά την οποία στους περισσότερους ασθενείς σχηματίζονται οι πέτρες, είναι η ηλικία μεταξύ 20και 50 ετών. οι άνδρες είναι αυτοί που ΄΄πάσχουν΄΄περισσότερο από την λιθίαση. Ιστορικό μέλους της οικογένειας με πέτρες στα νεφρά, ανεβάζει σημαντικά τον κίνδυνο σχηματισμού πέτρας στα υπόλοιπα μέλη. Άτομα που διαμένουν σε θερμά κλίματα, έχουν περισσότερες πιθανότητες να σχηματίσουν λίθους. Η αυξημένη κατανάλωση αλατιού, ζωικού λευκώματος και λίπους, συνοδεύεται  από υψηλό ποσοστό λιθίασης. η παχυσαρκία, αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα κινδύνου για λιθίαση. Άτομα τα οποία εκτελούν καθιστική εργασία, είναι επίσης εκτεθειμένα στη λιθίαση.

Η μειωμένη πρόσληψη υγρών, δημιουργεί με τη σειρά της προϋποθέσεις σχηματισμού πέτρας. Κάποια φάρμακα τέλος, όπως τα αντιόξινα και τα ανοσοκατασταλτικά, συμβάλλουν και αυτά  στη δημιουργία λίθων.

Είδη λίθων: 

Συμπτώματα λιθίασης

Πολλές φορές, η παρουσία λίθων, ειδικά στο νεφρό, δεν συνοδεύεται από την παρουσία συμπτωμάτων και ανακαλύπτεται τυχαία είτε από έλεγχο ούρων είτε σε κάποιον απεικονιστικό έλεγχο.

Συμπτώματα συνήθως προκαλούνται από τη μετακίνηση και απόφραξη κάποιας πέτρας και μπορεί να περιλαμβάνουν από έναν ήπιο πόνο στη μέση ή χαμηλά στην κοιλιά ή αίσθηση επείγουσας ούρησης, χωρίς όμως πολλά ούρα, έως τον κολικό του νεφρού, που συνοδεύεται από αφόρητο πόνο στη νεφρική χώρα, χαμηλά στην κοιλιά ή στον όρχι, έμετο ή τάση προς έμετο, εφίδρωση, έντονη δυσχέρεια ούρησης, αιματουρία, ενώ αν συνυπάρχει λοίμωξη, μπορεί να υπάρχει υψηλός πυρετός με ρίγος.

Ο κολικός του νεφρού είναι μια επείγουσα κατάσταση που προκαλεί έντονη δυσφορία στον ασθενή και συνήθως απαιτεί ισχυρά παυσίπονα, ενώ κάποιες φορές είναι απαραίτητη η νοσηλεία του ασθενούς.

Διάγνωση της λιθίασης

Στην περίπτωση συμπτωμάτων από μετακίνηση ή απόφραξη του λίθου, η κλινική εικόνα του κολικού είναι χαρακτηριστική και θέτει την ΄΄υποψία΄΄ ύπαρξης λίθου. Στη γενική ούρων ή στο stick ούρων, σχεδόν πάντα υπάρχει αίμα στα ούρα. Το υπερηχογράφημα νεφρών-ουροδόχου κύστεως (βλ.σχ. ενότητα),μπορεί να καταγράψει την παρουσία πέτρας στο νεφρό ή την παρουσία διάτασης του νεφρού, όταν η πέτρα βρίσκεται στον ουρητήρα.

Η απλή ακτινογραφία  νεφρών-ουροδόχου κύστεως (ΝΟΚ) αποκαλύπτει μόνο τους λίθους που είναι ακτινοσκιεροί (περίπου το 70%).στην περίπτωση που όλα τα παραπάνω δεν θέτουν τη διάγνωση, η αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό είναι η εξέταση που αναδεικνύει όλους τους λίθους ανεξάρτητα από τη σύσταση. Η αξονική τομογραφία θα πρέπει να γίνεται μόνο σε επιλεγμένες περιπτώσεις λόγω ακτινοβολίας. Τέλος σε περιπτώσεις υποτροπιάζουσας λιθίασης ή υποκείμενης μεταβολικής νόσου, θα πρέπει να γίνεται μεταβολικός έλεγχος του ασθενούς, που περιλαμβάνει τη μέτρηση ούρων 24ωρου, τη μέτρηση παραθορμόνης και τη χημική ανάλυση του λίθου.

Θεραπεία της λιθίασης

α) Αντιμετώπιση του κολικού

Στην περίπτωση του κολικού του νεφρού ή του ουρητήρα, χορηγούμε παυσίπονα, αντιφλεγμονώδη και αντιβιοτικά. Επίσης συνιστάται η εφαρμογή θερμών επιθεμάτων ή ζεστού μπάνιου στον ασθενή. Σε περιπτώσεις που ο πόνος δεν υποχωρεί μετά κοινά παυσίπονα ή ο κολικός επιπλέκεται με υψηλό πυρετό (λοίμωξη),πρέπει να γίνει νοσηλεία για ενδοφλέβια παυσίπονη και αντιβιοτική θεραπεία καθώς και παρακολούθηση του ασθενή. Σε περίπτωση που όλα τα παραπάνω δεν δίνουν αποτέλεσμα, γίνεται καθετηριασμός του ουρητήρα με τοποθέτηση ειδικού stent(pig-tail).

β) Αφαίρεση/΄΄σπάσιμο΄΄του λίθου(λιθοτριψία)

Πέτρες με διάμετρο μικρότερης των 7 χιλιοστών που δεν προκαλούν απόφραξη, συνήθως αποβάλλονται μόνες τους και δεν χρήζουν κάποια μορφή λιθοτριψίας . Επίσης πέτρες με μέγεθος μεγαλύτερο των 7 χιλιοστών που βρίσκονται ΄έντός΄΄του νεφρού και δεν προκαλούν πόνο, απόφραξη ή λοίμωξη, μπορούν να μείνουν χωρίς θεραπεία και να παρακολουθούνται τακτικά, αφού πρώτα έχει ενημερωθεί κατάλληλα ο ασθενής.

Στις περιπτώσεις που ένας λίθος προκαλεί πόνο, απόφραξη ή λοίμωξη ή σε περιπτώσεις λίθων άνω των 7 χιλιοστών θα πρέπει να επιλέγεται κάποια μορφή λιθοτριψίας.

Η εξωσωματική λιθοτριψία, είναι μια μέθοδος λιθοτριψίας κατά την οποία ο ασθενής υποβάλλεται σε κρούσεις ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας. Έχει το πλεονέκτημα ότι είναι μη επεμβατική μέθοδος, οι ενδείξεις της όμως περιορίζονται σε μικρής σχετικά διαμέτρου και μόνο σε ακτινοσκιερούς λίθους. Συνήθως απαιτούνται πέραν της μιας λιθοτριψίας για τον ίδιο λίθο. αντενδείκνυται επίσης σε παχύσαρκα άτομα.

Η ενδοσκοπική laser ουρητηρονεφρολιθοτριψία, αποτελεί πλέον τον πιο ενδεδειγμένο τρόπο λιθοτριψίας. Γίνεται με τη είσοδο του ουρητηροσκοπίου δια μέσω της ουρήθρας. Η εφαρμογή του laser αλλά και η χρησιμοποίηση εύκαμπτου ουρητηρονεφροσκοπίου, δίνει τη δυνατότητα να αντιμετωπίζονται λίθοι που προκαλούν απόφραξη ή άλλες επιπλοκές (πόνο, λοιμώξεις) σε οποιοδήποτε σημείο του ουρητήρα αλλά και του νεφρού με ελάχιστα επεμβατικό τρόπο. Ειδικά οι λίθοι εντός του νεφρού ήταν ως τώρα μια δύσκολη περίπτωση και η αντιμετώπισή τους απαιτούσε είτε βαριές επεμβάσεις (διαδερμική, ανοιχτή νεφρολιθοτριψία),είτε σειρά από εξωσωματικές λιθοτριψίες χωρίς οριστικό αποτέλεσμα.

Η διαδερμική νεφρολιθοτριψία, έχει ένδειξη σε πολύ μεγάλους λίθους του νεφρού και στην κοραλιοειδή λιθίαση. Γίνεται μέσω παρακέντησης του νεφρού από το δέρμα.

Οι παραπάνω ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές λιθοτριψίας, έχουν περιορίσει σημαντικά την ανάγκη ανοικτών(με τομή) χειρουργικών επεμβάσεων για την αντιμετώπιση της λιθίασης

Σε κάποιες περιπτώσεις μη συμπτωματικών λίθων από ουρικό οξύ, μπορεί να βοηθήσει η ΄΄χημική΄΄λιθοτριψία με μακροχρόνια από του στόματος, χορήγηση κιτρικού καλίου.